تأثیر شش هفته برنامه پیاده روی منتخب بر تعادل ایستا و انعطاف پذیری مردان سالمند غیرفعال 60 تا 75 سال

تاریخ : 1/4/1389

نویسنده :

تأثیر شش هفته برنامه پیاده روی منتخب بر تعادل ایستا و انعطاف پذیری مردان سالمند غیرفعال 60 تا 75 سال

دکتر علیرضا رحیمی¹ مریم فلاح کیش ²

¹ استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج،² کارشناس ارشد تربیت بدنی

-1کرج،رجایی شهر،بلوار مو ذن،دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج-

صندوق پستی: 313- 31485

a_r_rahimi@hotmail.com

مقدمه

پديده سالخوردگي جمعيت به موازات كاهش سطح باروری و افزايش اميد به زندگي شكل مي گيرد و به مسئله چند وجهي تبديل مي شود كه ابعاد اقتصادي، پزشكي، اجتماعي، روانشناختي، فرهنگي و اجتماعي دارد(2).رسيدن به سنين بالا در زندگي نتيجة عوامل پيچيده اي است كه اهم آن عبارتند از‌: وضعيت ژنتيك فرد، وضع تغذيه، وضعيت بهداشت و عوامل محيطي ديگر(6). اما درهر صورت رسيدن به پيري با تغييرات جسمي و روحي همراه است كه درجوامع امروزي به دليل افزايش پيشرفت هاي علوم پزشكي و بالا رفتن متوسط طول عمر، اكثر افراد به صورت خواسته يا ناخواسته با اين تغييرات روبرو خواهند بود.به همان اندازه كه مردان و زنان به زندگي با طول عمر بيشتر دست مي يابند، ناتواني ها ومحدوديت هاي عمده اي نيز در محدوده سالهای انتهای عمر متراكم خواهد شد، به طوری كه 80 درصد سالمندان بالاتر از 65 سال به انواع اختلالات جسمي و رواني مبتلا هستند(3).بين تغييرات ناشي از افزايش سن، اگرچه تغييرات ساختاري تنها به علائم ظاهري اشاره مي كند، بايد توجه داشت كه برخي از تغييرات ساختاري قابل رويت نمي باشد و تنها مي توان به شكل و از طريق تغييرات عملكرد به آن پي برد. درحقيقت تغييرات عملكردي است كه در روند زندگي انسان تأثير بسزايي دارد(1).تحقيقات نشان مي دهد كه حدود 50 درصد از آثار منفي سالمندي بيشتر مربوط به عدم فعاليت بدني است تا خود فرايند افزايش سن.(4)

تعادل یکی از قابلیت های جسمانی است که نقش مهمی را در زندگی سالمندان دارا است.افزايش سن و عدم فعاليت بدنی ممكن است مسئول كاهش سلامتي و كاهش كنترل تعادل درسالمندي باشند(7).تاپر(1992)، تعادل بدني را در 500 نفر در سنين 40- 80 سال ارزيابي كرد ونتيجه گرفت تعادل درهر دهه ازعمركاهش مي يابد.يكي از عواقب خطرناك و نگران كننده كاهش تعادل و كنترل وضعيت قامت درسالمندی افتادن است. افتادن گاهي باعث ايجاد ترس هاي رواني و افسردگي سالمندان و درنتيجه مراقبت بيشتر از حد از خود و كاهش تحرك و بروز مشكلات ناشي از بي تحركي مي شود. شكستگي هاي حاصل از افتادن (مخصوصاً شكستگي لگن) كه تا حدود زيادي مربوط به پوكي استخوان در دورة سالمندي است حتي ممكن است منجر به مرگ شود (10)،بنابراين جلوگيري از افتادن و جراحات ناشی از آن ناتواني ها را كاهش داده، كيفيت زندگي را بالا برده و از هزينه هاي بهداشت و درمان مي كاهد (6) - کلاری، و همکاران (2006)،در تحقیقی تحت عنوان «تاثیر تمرینات بالتس¹، استپ ایروبیک و پیاده روی بر تعادل در زنان گروه سنی 50تا 75 سال»  افراد سالمند را به 3 گروه تمرینات بالتس(n=12) ایروبیک استپ(n=17) و پیاده روی(n=15) تقسیم وافراد به مدت12هفته وهر هفته 3جلسه ویک ساعت درهر جلسه به تمرین پرداختند.به طور عمومی تمام سه برنامه آموزشی تعادل پویا رابهبود  بخشید، اما مراحل ایروبیک و برنامه های پیاده روی نتایج بهتری را در استواری وتعادل ایستا هنگامی که با برنامه بالتس مقایسه می شوند، نشان می دهند(8).

انعطاف پذيري موضوع مهم ديگري است كه بايد مورد توجه خاص قرار گيرد. درسنين بالا به علت سخت شدن بافت پيوندي و كم شدن تحرك وفقر حركتی، انعطاف پذيری كاهش مي يابد(5).نداشتن انعطاف پذيری درمفاصل اصلي ممكن است اجرا و عملكرد صحيح را محدود كند. فرد سالمندي كه از انعطاف پذيري كمي برخوردار است ممكن است نتواند در برابر تغيير وضعيت هاي ناگهانی و يا از دست دادن تعادل واكنش نشان دهد. وقتي كه اثرات افزايش سن را روي سيستم هاي مختلف بدن بررسي مي كنيم، يك منحني عمومي براي سيستم افزايش سن پيدا مي كنيم كه نشان دهندة كاهش توانايي بدن براي سازگاري است(11) - زاکس ای و همکاران (2006)،درتحقیقی تحت عنوان«تأثیرات گرم کردن فعال و کشش برروی انعطاف پذیری درزنان سالمند»به بررسی تأثیر تمرینات کششی ایستا بردامنه حرکت (ROM) دراندام تحتانی و تنه درزنان سالمند با و بدون تمرینات گرم کردن پرداختند. نمونه ها شامل 22 زن سالمند 65 تا 85 سال ( میانگین سنی 5/76 سال ) با میزان حرکتی طبیعی بودند و سه نوع برنامه انعطاف پذیری را بصورت تصادفی و غیر مستمر درجلسات انجام دادند.اولین برنامه کششی شامل گرم کردن به مدت 20 دقیقه دومین برنامه شامل گرم کردن به وسیله حرکات کششی ایستا در اندام تحتانی و تنه و آخرین برنامه کششی شامل کشش های ایستا(به تنهایی) بود. برای اندازه گیری از گونیامتر و فلکسومتر استفاده شد.نتایج این مطالعه نشان داد کشش های ایستا به تنهایی و کشش های ایستا بعد از گرم کردن به طور معنی داری میانگین فلکشن(خم شدن) مفاصل تحتانی و تنه را افزایش داد<0/ 001) ( P.گرم کردن تفاوت معنی داری را درافزایش میزان حرکت ، تنها درمفاصل دورسی فلکسورمچ پا نشان داد (P < 0/001) (9).

روش پژوهش

 هدف از انجام این پژوهش، تأثیر شش هفته برنامه پیاده روی منتخب بر تعادل ایستا و انعطاف پذیری تنه(خمش به جلو) مردان سالمند غیرفعال(غیر ورزشکار)، 60 تا 75 سال بود.بدین منظور تعداد 24 نفر از مردان سالمندان که برای گذراندن اوقات فراغت به پارک ها و بوستان های شهر هشتگرد مراجعه و قبلاً نیز در برنامه های ورزشی و فعالیت بدنی شدید شرکت نداشتند، به طور داوطلب دراین تحقیق حضور یافتند.نمونه های تحقیق ابتدا توسط پزشک متخصص قلب و عروق مورد معاینه قرارگرفته، و سلامت آنها جهت شرکت دربرنامه پیاده روی مورد تأیید قرارگرفت. میانگین سن آزمودنی ها 1/65 سال و میانگین وزن آنها 1/76 کیلوگرم بود. آزمودنی های این تحقیق به صورت تصادفی به دو گروه تجربی (12 =n) و کنترل (12=n)تقسیم شدند. آزمودنی های گروه تجربی به مدت 6 هفته و هر هفته 3 جلسه (18 جلسه و هر جلسه 45 دقیقه) )در تمرینات پیاده روی شرکت و گروه کنترل فقط به فعالیت های عادی و روزمره خود پرداختند.ابتدا قبل از آغاز برنامه پیاده روی، پیش آزمون جهت اندازه گیری تعادل ایستا و انعطاف پذیری با استفاده از دستگاه های دیجیتال ساتراپ و در مرکز مطالعات و تحقیقات دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج انجام شد و پس از پایان جلسه هجدهم  پیاده روی نیزمجدّدا تحت شرایط یکسان آزمون ها انجام و یافته ها مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت.جهت تجزیه وتحلیل یافته ها از آزمون tویژه گروه های مستقل و وابسته درسطح معنی داری p≤0/05  استفاده شد.

یافته های پژوهش

نتایج این مطالعه  نشان داد که:  تمرینات پیاده روی بر تعادل ایستا و انعطاف پذیری مردان سالمند غیرفعال تأثیر مثبت و معنی داراز نظر آماری داشته است ودر مقایسه بین دو گروه تجربی و کنترل نیز این اختلاف در سطح آلفا 05/.معنی داروگروه تجربی دارای رکورد و امتیاز بهتری بود.

با توجه به سطح معنی داری در جدول 1 ، مشاهده می کنیم آزمون در سطح فراتر از 0.001 معنی دار شده است .بنابراین نتایج نشان می دهد تغییر معنی دار در رکورد تعادل ایستادرآزمودنی های گروه تجربی ناشی از تاثیر معنی دار  برنامه پیاده روی منتخب بوده است. -8.579, P<0.00) = (t

جدول 1 : نتیجه آزمون t نمونه های وابسته جهت بررسی تاثیر پیاده روی بر تعادل ایستا در آزمودنی ها

جدول 2نشان می دهد ، آزمون در سطح فراتر از 0.05 معنی دار شده است . لذا یافته ها نشان می دهد تفاوت حاصل در رکورد انعطاف پذیری آزمودنی های گروه تجربی در نتیجه تاثیر معنی دار برنامه منتخب پیاده روی بوده است.) t = -2.636, P<0.05)

جدول 2: نتیجه آزمون t نمونه های وابسته جهت بررسی تاثیر پیاده روی بر انعطاف پذیری تنه(خمش به جلو) آزمودنی ها

نتیجه گیری

 از آنجا كه نتايج تحقيق بيانگر تاثير مثبت تمرينات پياده روي بر تعادل ایستا  و ان�